Tomografia komputerowa z kontrastem to badanie obrazowe, które pozwala dokładniej ocenić narządy, naczynia i inne struktury ciała niż standardowa tomografia. Przed jego wykonaniem trzeba zadbać o odpowiednie przygotowanie, ponieważ podanie środka kontrastującego wymaga oceny czynności nerek i przestrzegania zaleceń przed oraz po badaniu. Tego i wiele więcej dowiesz się z tego artykułu.
Spis treści
Najważniejsze informacje:
- W tomografii komputerowej najczęściej stosuje się jodowe środki kontrastujące, które poprawiają widoczność naczyń, narządów i innych struktur w badaniu.
- Środek kontrastujący może być podany dożylnie, doustnie albo doodbytniczo – zależnie od tego, jaki obszar ciała ma zostać oceniony.
- Przed podaniem kontrastu trzeba ocenić czynność nerek; najczęściej wykorzystuje się do tego badanie kreatyniny i wyliczony na jego podstawie eGFR.
- Po badaniu zaleca się wypijanie większej ilości płynów, ponieważ ułatwia to usuwanie środka kontrastującego z organizmu.
Czym jest badanie tomografii komputerowej z kontrastem?
Tomografia komputerowa jest metodą diagnostyki, w której za pomocą promieni rentgenowskich uzyskuje się wielowarstwowe przekrojowe obrazy ciała. Tomografia komputerowa z kontrastem pozwala na jeszcze dokładniejsze zobrazowanie analizowanych struktur.
Tomografia komputerowa z kontrastem to badanie o bardzo dużej wartości diagnostycznej, które jest szeroko stosowane w medycynie. Środki cieniujące inaczej pochłaniają emitowane w czasie badania promieniowanie niż okoliczne tkanki, przez co lepiej je uwidaczniają. Mimo że są dla organizmu obojętne, to mogą wywołać u niektórych działania niepożądane.
Kiedy przeprowadza się tomografię komputerową z kontrastem?
Tomografia komputerowa to metoda obrazowania medycznego, która w wielu przypadkach odgrywa bardzo ważną rolę w procesie diagnostyczno-leczniczym. Badanie to dostarcza szczegółowych informacji na temat nieprawidłowości i patologii toczących się w różnych miejscach w organizmie. Pozwala na przeprowadzenie dokładnej diagnostyki wielonarządowej z uwzględnieniem tkanek miękkich i struktur kostnych. Z uwagi na niezwykle wszechstronny zakres zastosowań tomografia komputerowa to dziś podstawowa metoda obrazowania we wszystkich specjalnościach medycyny.
Tomografia komputerowa sama w sobie jest bardzo dokładną metodą badań, ale możliwe jest zwiększenie jej wartości diagnostycznej przy użyciu środków cieniujących, które nazywane są powszechnie kontrastem. W wielu przypadkach ich podanie decyduje o prawidłowym rozpoznaniu jednostki chorobowej. Ich celem jest lepsze uwidocznienie obrazowanych struktur, co wynika z pochłaniania promieniowania w innym stopniu niż otaczające tkanki.
Jakie środki stosuje się przy tomografii komputerowej z kontrastem?
Kontrast to substancja chemiczna, zazwyczaj na bazie związków jodu (jonowych lub niejonowych). Podawana jest drogą dożylną, doustnie lub doodbytniczo, w zależności od tego, jakie struktury będą analizowane. Kontrast usuwany jest w niezmienionej postaci przez nerki, dlatego przed badaniem tomografii komputerowej z kontrastem należy sprawdzić czynność tego narządu. W tym celu mierzone jest stężenie kreatyniny we krwi.
Po badaniu obrazowania z kontrastem wskazane jest spożywanie dużych ilości wody, aby usprawnić usuwanie środków cieniujących wraz z moczem. W przypadku tomografii komputerowej wykorzystywane są środki kontrastowe o różnej zawartości jodu. Jednak im jest ona większa, tym lepszy obraz można uzyskać. Optymalne rozwiązanie stanowi środek o najwyższej zawartości jodu i najmniejszej dla tego stężenia lepkości.
Słowniczek pojęć medycznych:
Kreatynina – to produkt przemiany materii obecny we krwi. Jej stężenie wykorzystuje się do oceny pracy nerek oraz do wyliczenia eGFR, czyli wskaźnika filtracji kłębuszkowej.
Środki cieniujące – nazywane też kontrastowymi, to substancje podawane przed lub w trakcie badania obrazowego, aby wybrane tkanki i narządy były lepiej widoczne na obrazach. W TK stosuje się głównie preparaty jodowe.
Reakcja wazowagalna – to odruch organizmu, w którym dochodzi do nagłego spadku ciśnienia tętniczego, a czasem także zwolnienia tętna. Może wywołać osłabienie, zawroty głowy, nudności, a niekiedy krótkotrwałe omdlenie.
Metformina – to lek stosowany przede wszystkim w leczeniu cukrzycy typu 2. Przy jodowym kontraście sposób jej przyjmowania zależy od czynności nerek i od tego, czy występuje ostre uszkodzenie nerek.
Jakie są przeciwwskazania do wykonania badania tomografii komputerowej z kontrastem?
Mimo że środki cieniujące nie stanowią dla organizmu zagrożenia, to nie każdy powinien z nich korzystać. Istnieją pewne przeciwwskazania do ich podawania, które można zignorować wyłącznie ze wskazań życiowych i z zachowaniem szczególnych środków ostrożności. Należą do nich m.in.:
- niewydolność nerek,
- uczulenie na jod,
- cukrzyca insulinozależna,
- nieuregulowane nadciśnienie tętnicze,
- odwodnienie znacznego stopnia,
- nadwrażliwość na jodowe środki cieniujące,
- ostra i przewlekła niewydolność krążenia.
Zobacz także: Kiedy podawany jest środek kontrastowy?
Jak umówić wizytę
Jakie mogą być skutki uboczne badania tomografii komputerowej z kontrastem?
Bardzo rzadko zastosowanie środków cieniujących w badaniu tomografii komputerowej wywołuje skutki uboczne. Bezpośrednio po podaniu kontrastu osoba badana może doświadczyć przez krótki czas „uderzenia gorąca” i mieć metaliczny posmak w ustach. Inne działania niepożądane, które mogą wystąpić, dzieli się zwykle na łagodne, umiarkowane oraz poważne.
| Stopień nasilenia | Możliwe działania niepożądane po podaniu kontrastu |
| Łagodne | nudności, wymioty, zmiany skórne, samoistnie ustępująca reakcja wazowagalna (rozszerzenie naczyń krwionośnych i zwolnienie pracy mięśnia sercowego) |
| Umiarkowane | skurcz oskrzeli, dreszcze |
| Poważne | wstrząs anafilaktyczny, zaburzenia oddechu |
Należy jeszcze raz podkreślić, że powikłania po podaniu środka cieniującego są rzadkością. Jednak na wypadek pogorszenia samopoczucia pacjenta po zakończonym badaniu powinien on pozostać pod kontrolą placówki przez mniej więcej 30 minut.
Zobacz także: Tomografia komputerowa a rezonans magnetyczny
Jak przygotować się do badania tomografii komputerowej z kontrastem?
Badanie tomografii komputerowej z kontrastem wymaga specjalnego przygotowania, które niekiedy należy rozpocząć nawet na 3 miesiące przed wyznaczonym terminem.
Do 3 miesięcy przed badaniem
- Pacjent powinien wykonać badanie kreatyniny, które służy do oceny pracy nerek. Dotyczy to osób, które nie mają rozpoznanej choroby nerek albo nie wiedzą o jej istnieniu. Zaleca się jednak, aby wynik był jak najświeższy, a ostateczną decyzję o dopuszczeniu do badania podejmuje personel medyczny w dniu wizyty.
- Osoby chorujące na cukrzycę, które przyjmują metforminę i mają istotnie upośledzoną funkcję nerek, powinny wcześniej skonsultować z lekarzem sposób stosowania leku.
Do 2 tygodni przed badaniem
- Osoby z zaburzeniami tarczycy powinny wykonać badanie TSH najpóźniej do 2 tygodni przed tomografią. Przy nieprawidłowym wyniku trzeba uzyskać zgodę na badanie od lekarza prowadzącego.
Do 7 dni przed badaniem
- Pacjenci z chorobą nerek powinni wykonać badanie kreatyniny nie wcześniej niż 7 dni przed tomografią.
Dzień przed badaniem
- Warto pić więcej płynów niż zwykle, aby zadbać o dobre nawodnienie organizmu.
6 godzin przed badaniem
- Nie należy nic jeść.
- Nie wolno pić napojów słodzonych ani zawierających mleko.
- Dozwolone jest picie wyłącznie czystej, niegazowanej wody w celu zapewnienia odpowiedniego nawodnienia organizmu.
2 godziny przed badaniem
- Na 2 godziny przed badaniem trzeba przerwać także picie wody.
W dniu badania
- Na badanie należy zgłosić się wcześniej, aby wypełnić ankietę medyczną i przygotować się do podania kontrastu.
- Trzeba zabrać ze sobą wynik badania kreatyniny.
Po badaniu
- Wskazane jest zwiększenie ilości wypijanych płynów.
Odbiór wyników i postępowanie po badaniu
Po tomografii komputerowej z kontrastem środek cieniujący jest usuwany głównie przez nerki z moczem. Przy prawidłowej czynności nerek jego wydalenie z organizmu przebiega szybko, zwykle w ciągu około doby. Z tego powodu po badaniu zaleca się dobre nawodnienie, aby często oddawać mocz.
W pracowniach LUX MED opis badania przygotowuje lekarz radiolog, a gotowy wynik jest udostępniany pacjentowi w dedykowanym Portalu Pacjenta LUX MED Diagnostyka, do którego dostęp uzyskuje się po akceptacji regulaminu przed badaniem. Opis można też odebrać w recepcji placówki Grupy LUX MED.
Czas oczekiwania na opis zależy od rodzaju badania i zasad konkretnej pracowni. Zwykle trwa to od kilku dni do kilku tygodni, licząc od dnia następującego po badaniu, bez sobót, niedziel i świąt.
Jeżeli pacjent chce pobrać same obrazy badania, może zamówić je online przez Portal Pacjenta; po złożeniu zamówienia są dostępne zwykle w ciągu około 24 godzin i można je pobrać przez 2 tygodnie.
Gdy tomografia komputerowa z kontrastem była zlecana przez internistę, lekarza rodzinnego, neurologa, onkologa, chirurga albo innego specjalistę, wynik należy pokazać właśnie temu lekarzowi lub specjaliście prowadzącemu. Sam opis radiologiczny wskazuje obraz zmian, ale dopiero zestawienie go z objawami, badaniem fizykalnym i innymi wynikami pozwala ustalić rozpoznanie.
Najczęściej zadawane pytania o tomografię komputerową z kontrastem
Czy podanie kontrastu boli?
Samo podanie kontrastu zwykle nie boli bardziej niż standardowe wkłucie do żyły. Przez chwilę może pojawić się uczucie ciepła, metaliczny posmak w ustach albo wrażenie parcia na pęcherz – to typowe i szybko ustępuje.
Dlaczego przed badaniem trzeba oznaczyć kreatyninę?
Wynik kreatyniny pozwala ocenić czynność nerek i wyliczyć eGFR. To potrzebne, ponieważ u osób z istotnie obniżoną funkcją nerek jodowy środek kontrastujący wymaga większej ostrożności.
Czy po kontraście można karmić piersią?
W większości przypadków tak. Dostępne dane wskazują, że do mleka przenika bardzo mała ilość jodowego środka kontrastującego, a wchłanianie przez przewód pokarmowy dziecka jest znikome.
Czy muszę odstawić metforminę przed badaniem?
Nie zawsze. Decyzję tę należy skonsultować z lekarzem prowadzącym lub lekarzem zlecającym badanie.
Kiedy po badaniu trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem?
Szybkiej konsultacji wymagają duszność, świszczący oddech, obrzęk twarzy lub gardła, nasilona wysypka, omdlenie albo wyraźne pogorszenie samopoczucia po wyjściu z pracowni. Ciężkie odczyny są rzadkie, ale wymagają pilnej oceny medycznej.
