Skręcenie kostki – co robić? Jakie badania wykonać?

Skręcenie kostki – co to znaczy?

Skręcenie stawu skokowego, zwyczajowo zwane skręceniem kostki, to jeden z częstszych urazów. Charakteryzuje się uszkodzeniem torebki stawowej, więzadeł, chrząstki stawowej, przyczepów ścięgien w stawie skokowym, a w ciężkich przypadkach fragmentów kostnych. Staw ten najczęściej ulega urazom. Do skręcenia kostki dochodzi zazwyczaj w wyniku nieprawidłowego ustawienia stopy podczas aktywności, w czasie których wykonywane są duże ruchy skrętne.

Przyczyny i czynniki ryzyka skręcenia kostki

Do skręcenia stawu skokowego najczęściej dochodzi w wyniku nagłego, niekontrolowanego ruchu stopy – zwykle jej nadmiernej inwersji (wykręcenia do wewnątrz). Taki mechanizm urazu powoduje przeciążenie więzadeł po bocznej stronie kostki, które mogą ulec naciągnięciu lub zerwaniu.

1. Nierówne lub śliskie podłoże

Stąpnięcie na krawężnik, w dziurę w chodniku, na kamień czy korzeń podczas spaceru w lesie to typowe sytuacje prowadzące do utraty stabilności. Ryzyko zwiększa się także na mokrej, oblodzonej lub piaszczystej nawierzchni, gdzie łatwo o poślizg.

2. Uprawianie sportów dynamicznych

Dyscypliny wymagające nagłych zmian kierunku, gwałtownego zatrzymania, wyskoków i lądowań, takie jak koszykówka, piłka nożna, siatkówka czy bieganie – znacząco zwiększają ryzyko urazu. Szczególnie niebezpieczne jest lądowanie na nierównej powierzchni lub na stopie innego zawodnika.

3. Nieodpowiednie obuwie

Buty bez odpowiedniej stabilizacji (np. z miękką, niestabilną podeszwą), za luźne, rozsznurowane lub na wysokim obcasie mogą sprzyjać utracie równowagi i niekontrolowanemu skręceniu stawu. Brak właściwego dopasowania obuwia sportowego do rodzaju aktywności również zwiększa ryzyko kontuzji.

4. Zmęczenie mięśni i osłabienie stabilizacji

Zmęczone mięśnie reagują wolniej i gorzej stabilizują staw skokowy. Brak treningu wzmacniającego mięśnie podudzia oraz ćwiczeń propriocepcji (czucia głębokiego) powoduje mniejszą kontrolę nad ustawieniem stopy w trakcie ruchu.

5. Niewłaściwa technika ruchu

Nieprawidłowe ustawienie stopy podczas biegu, lądowania czy wykonywania ćwiczeń może prowadzić do przeciążeń i zwiększać podatność na uraz. Dotyczy to zwłaszcza osób rozpoczynających aktywność fizyczną bez odpowiedniego przygotowania.

6. Wcześniejsze urazy stawu skokowego

Staw, który był już skręcony, często pozostaje mniej stabilny, zwłaszcza jeśli rehabilitacja była niewystarczająca. Osłabione więzadła i zaburzone czucie głębokie sprzyjają nawrotom urazu.

7. Wady budowy stopy i zaburzenia biomechaniki

Płaskostopie, wysokie podbicie czy inne nieprawidłowości w budowie stopy mogą zmieniać rozkład obciążeń i sprzyjać niestabilności stawu skokowego, zwiększając ryzyko skręcenia.

Zobacz także: Badania obrazowe – poznaj główne ich rodzaje

Objawy skręcenia kostki – jak rozpoznać ten uraz?

Najbardziej uciążliwym objawem skręcenia kostki jest ból, który ogranicza ruchomość stawu skokowego i staje się dotkliwszy podczas wykonywania ruchu. W związku z tym skręcona kostka potrafi na kilka tygodni utrudnić codzienne funkcjonowanie. Pozostałe objawy skręcenia kostki to:

• obrzęk,
• tkliwość,
• ocieplenie,
• zasinienie i wylew krwawy w okolicy stawu.

Przy rozerwaniu więzadeł może dojść do niestabilności stawu skokowego. Skręcenie kostki nierzadko bywa mylone lub utożsamiane ze zwichnięciem. Jednak w odróżnieniu od zwichnięcia w skręceniu nie dochodzi do przemieszczenia powierzchni stawowych względem siebie.

I stopień (lekkie skręcenie)

Dochodzi do niewielkiego naciągnięcia więzadeł bez ich przerwania. Objawy obejmują umiarkowany ból, niewielki obrzęk oraz czasem delikatne zasinienie w okolicy kostki. Zakres ruchu jest zwykle zachowany, choć może być nieco bolesny. Chodzenie jest możliwe, ale może powodować dyskomfort, zwłaszcza przy większym obciążeniu stopy.

II stopień (umiarkowane skręcenie)

W tym przypadku dochodzi do częściowego uszkodzenia (naderwania) więzadeł. Pojawia się wyraźny obrzęk, często szybko narastający, oraz widoczny krwiak. Ból jest silniejszy, szczególnie przy próbie obciążenia kończyny. Ruchomość stawu bywa ograniczona, a chodzenie utrudnione – pacjent zazwyczaj utyka i unika pełnego przenoszenia ciężaru ciała na uszkodzoną nogę.

III stopień (ciężkie skręcenie)

Oznacza całkowite zerwanie jednego lub kilku więzadeł. Występuje silny ból, który może początkowo być bardzo intensywny, a następnie częściowo ustąpić z powodu przerwania włókien nerwowych. Obrzęk jest masywny, szybko narasta i obejmuje znaczną część stawu skokowego, często towarzyszy mu rozległy krwiak. Staw staje się wyraźnie niestabilny, a chodzenie najczęściej jest niemożliwe bez pomocy kul. Wymaga to pilnej konsultacji lekarskiej i często badań obrazowych w celu wykluczenia złamania.

Do jakiego lekarza się zgłosić? Jakie badania mogą zostać zlecone?

Uszkodzeniami z zakresu układu ruchu zajmuje się ortopeda. Jednak zazwyczaj w pierwszej kolejności osoba, która doświadczyła urazu, trafia po pomoc do lekarza rodzinnego. Rozpoznanie skręcenia stawu skokowego, jak w przypadku każdej innej przypadłości, rozpoczyna się od szczegółowo przeprowadzonego wywiadu medycznego, który pomaga ustalić mechanizm, w jakim doszło do urazu.

Lekarz obserwuje pacjenta podczas leżenia, siedzenia, stania, wykonywania ruchów czynnych i biernych z oporem. Następnie przystępuje do badania fizykalnego.

Wykorzystać może kilka testów, w tym m.in.:

• test odwrócenia stopy, który pozwala ustalić, czy zachowana jest ciągłość więzadła strzałkowo-piętowego;
• test szuflady przedniej, który pozwala na ocenę więzadła strzałkowo-skokowego przedniego;
• external rotation test i squeeze test, które służą do oceny uszkodzenia więzozrostu piszczelowo-strzałkowego.

Istotnych informacji diagnostycznych dostarczają również badania obrazowe. Najczęściej wykonuje się badanie RTG, które pozwala ocenić struktury kostne i wykluczyć złamania lub zmiany zwyrodnieniowe. Innym badaniem jest USG umożliwiające ocenę tkanek miękkich, takich jak ścięgna czy obecność wysięku w stawie.

W bardziej złożonych przypadkach szczególnie przydatny jest rezonans magnetyczny (MRI) stawu skokowego, który bardzo dokładnie obrazuje struktury miękkie – więzadła, ścięgna, chrząstkę stawową oraz ewentualne uszkodzenia pourazowe. Uzupełniająco może być wykonana tomografia komputerowa (TK),  która precyzyjnie ocenia struktury kostne i pomaga w diagnostyce skomplikowanych urazów lub zmian pourazowych.

Skręcenie kostki – co robić? Pierwsza pomoc

Pierwsza pomoc w przypadku skręcenia nogi w kostce polega na możliwie szybkim usztywnieniu kończyny po urazie. W ten sposób ogranicza się ryzyko jego pogłębiania. W tym celu użyć można bandaża elastycznego. Poszkodowanemu pomaga się następnie dotrzeć do lekarza, który oceni stopień uszkodzenia i wdroży leczenie.

Jeśli pPacjent jest sam, to konieczne okazać się może wezwanie pomocy medycznej. W przypadku niepokojących objawów – np. dużego obrzęku, zasinienia, mrowienia, drętwienia stopy – wskazana jest konsultacja ortopedyczna.

Zobacz film: Złamania – jak udzielić pierwszej pomocy?

Na czym polega leczenie skręcenia kostki?

Uraz kostki, taki jak skręcenie, wymaga leczenia. Polega ono na:

• unieruchomieniu gipsowym – zmniejsza ono ból i zapewnia odpoczynek uszkodzonym tkankom, co pozwala na szybszą regenerację;
• leczeniu czynnościowym – odciążeniu kończyny i stosowaniu się do zasady PRICE, gdzie poszczególne litery oznaczają: P – ochronę skręconego stawu (z ang. protection), R – odpoczynek (z ang.rest reset), I – lód (z ang. ice), czyli zimne okłady w pierwszych 2–3 dniach, C – ucisk (z ang. compression), stosowanie opaski elastycznej, stabilizatora, ortezy, E – uniesienie kończyny (z ang. elevation);
• farmakoterapii – stosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych, które też łagodzą ból, smarowaniu żelem lub kremem na stłuczenia;
• operacjach naprawczych (w ciężkich przypadkach).

Jako uzupełnienie leczenia skręcenia kostki zalecana bywa rehabilitacja, dostosowana do indywidualnych potrzeb i możliwości pPacjenta.

Ustąpienie objawów skręcenia kostki obserwuje się po mniej więcej 3 tygodniach. Jeśli jednak doszło do znacznego stopnia urazu, leczenie będzie trwało dłużej, nawet do 5–6 tygodni. Konieczne są ograniczenia poruszania uszkodzoną stopą i niepodejmowanie aktywności fizycznej do czasu wyleczenia urazu.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.