Obniżenie narządów rodnych – przyczyny, objawy i metody leczenia

Czym jest obniżenie narządów rodnych i jakich organów dotyczy?

Dno miednicy to złożony układ mięśni i więzadeł, który stabilizuje narządy miednicy mniejszej oraz odpowiada za prawidłowe utrzymanie: macicy, pęcherza moczowego, cewki moczowej oraz jelita. W sytuacji, gdy pod wpływem różnych czynników system ten ulega osłabieniu, narządy zaczynają obniżać się w kierunku pochwy.

Najczęstsze rodzaje obniżeń to:

• cystocele – obniżenie przedniej ściany pochwy wraz z pęcherzem moczowym;
• rectocele – obniżenie tylnej ściany pochwy wraz z odbytnicą;
• urethrocele – obniżenie cewki moczowej;
• enterocele – obniżenie jelita cienkiego.

W diagnostyce używana jest skala POP-Q, która wyróżnia cztery stopnie zaawansowania zmian – od zmian niewielkich (pierwszy stopień) do całkowitego wypadnięcia narządu na zewnątrz (stopień czwarty).

Zobacz także: Wypadanie pochwy – przyczyny, objawy, leczenie

Jakie są najczęstsze przyczyny zaburzeń statyki narządów płciowych?

Zazwyczaj nie da się wskazać jednej przyczyny obniżenia narządów miednicy mniejszej – często jest to sumą nałożenia się na siebie kilku z nich. Najczęstsze czynniki ryzyka można podzielić na trzy grupy:

• styl życia i czynniki przewlekłe – na kondycję mięśni dna miednicy wpływa każdy czynnik, który na co dzień podnosi ciśnienie w jamie brzusznej. Najczęściej są to otyłość, przewlekły kaszel (np. związany z paleniem), nawracające zaparcia oraz intensywne dźwiganie – zarówno w pracy fizycznej, jak i podczas treningów siłowych. Wszystkie te obciążenia nie działają nagle, lecz stopniowo i długofalowo osłabiają struktury, których zadaniem jest stabilne podtrzymywanie narządów w prawidłowym położeniu;
• czynniki genetyczne i tkankowe – u części kobiet predyspozycje do osłabienia dna miednicy są obecne już od urodzenia. Wynika to z odmiennego składu kolagenu i właściwości tkanki łącznej, które sprawiają, że więzadła są bardziej podatne na rozciąganie. Taka sytuacja występuje m.in. w zespołach wiotkości, jak zespół Ehlersa-Danlosa. W tych przypadkach ryzyko obniżenia narządów rodnych jest wyraźnie większe i może dotyczyć nawet młodych kobiet, które nigdy nie rodziły;
• czynniki jatrogenne – przebyte operacje ginekologiczne, np. usunięcie macicy mogą wpływać na statykę pozostałych narządów.

Czy ciąża i menopauza zawsze prowadzą do obniżenia narządów?

Ciąża jest wyjątkowym stanem dla kobiety, ale obciążającym dla dna miednicy. Rosnący brzuch zwiększa nacisk na tkanki, a hormony rozluźniają ich strukturę. W trakcie porodu siłami natury może dojść do mikrourazów tkanek mięśni, więzadeł czy nerwów. To ryzyko rośnie, jeśli masa urodzeniowa dziecka jest duża, poród wymaga wspomagania kleszczami albo próżnociągiem lub przy długim II okresie porodu. Warto podkreślić, że wbrew popularnym mitom cięcie cesarskie nie gwarantuje stuprocentowej ochrony przed późniejszym obniżeniem narządów rodnych.

Spadek poziomu estrogenów, który naturalnie pojawia się w okresie menopauzy, ma wyraźny wpływ na kondycję tkanek dna miednicy. Hormony te odpowiadają m.in. za ich sprężystość, dobre ukrwienie i odpowiednie nawilżenie. Gdy zaczyna ich brakować, struktury podtrzymujące narządy stopniowo tracą swoją wytrzymałość, a ściany pochwy i więzadła stają się mniej elastyczne. To właśnie dlatego u wielu kobiet pierwsze objawy obniżania się narządów rodnych pojawiają się dopiero po 50–55 r.ż., choć proces osłabienia tkanek zaczyna się znacznie wcześniej.

Jakie objawy obniżenia narządów rodnych powinny zaniepokoić?

Warto jak najszybciej zgłosić się do lekarza, jeśli zaobserwuje się któreś z poniższych symptomów:

• objawy mechaniczne – czyli odczuwalne fizycznie: uczucie obecności „kulki” w pochwie, wrażenie siedzenia na piłce, uczucie ciężkości w podbrzuszu, widoczne uwypuklenie w szparze sromowej;
• objawy ze strony układu moczowego i wydalniczego: częstomocz, trudności z rozpoczęciem mikcji, nietrzymanie moczu – szczególnie wysiłkowe, w przypadku rectocele, mogą pojawiać się także trudności z wypróżnieniem (np. konieczność ręcznego odprowadzania wypukłości, by oddać stolec);
• dolegliwości bólowe i seksualne: ból w odcinku lędźwiowo-krzyżowym, często nasilający się wieczorem, dyskomfort lub ból podczas współżycia, uczucie „luźnej pochwy" i mniejsza satysfakcja seksualna.

Jak przebiega diagnostyka uroginekologiczna?

Ginekolog podczas wizyty zbierze dokładny wywiad i przeprowadzi badanie fizykalne. Na czym ono polega? Ocenie podlegają narządy w pozycji leżącej i stojącej, ponadto lekarz może poprosić o zakasłanie, aby sprawdzić zachowanie pęcherza moczowego. Badanie jest szybkie i bezbolesne, a przede wszystkim niezbędne dla oceny stopnia zaawansowania zmian.

Badanie może zostać poszerzone o diagnostykę obrazową i czynnościową. USG uroginekologiczne pozwala na ocenę ruchomości narządów podczas parcia i kaszlu. Dodatkowo, jeśli istnieją ku temu wskazania – przede wszystkim, jeśli występuje nietrzymanie moczu, może zostać wykonane badanie urodynamiczne. Pomoże ono dobrać optymalną metodę leczenia (zachowawczą lub zabiegową).

Pessaroterapia czy operacja – jak wybrać najlepszą metodę leczenia?

Najpopularniejsze metody leczenia obniżenia narządów rodnych to pessaroterapia i leczenie operacyjne.

Na czym polega pessaroterapia i kiedy jest skuteczna?

Pessar to silikonowa wkładka dopochwowa, której zadaniem jest podtrzymywanie narządów. Dostępne są pessary kostkowe i krążkowe. Pessar kostkowy ma sześcienny kształt, a dzięki podciśnieniu przylega szczelnie do ścian pochwy. Z tego względu wymaga on zwykle codziennego wyjmowania na noc. Pessar krążkowy to elastyczny pierścień, który podtrzymuje narządy wewnętrzne bez efektu podciśnienia i może pozostać w pochwie dłużej – nawet do kilku tygodni.

Zalety pessarów to zdecydowanie bezinwazyjność, uczucie natychmiastowej ulgi, możliwość bezpiecznego stosowania w ciąży oraz możliwość stosowania u kobiet, które nie chcą lub nie mogą być poddane operacji.

Kiedy konieczna jest operacja obniżenia narządów rodnych?

Wskazania do leczenia operacyjnego obejmują przede wszystkim zaawansowane stadium choroby – III lub IV stopień, a także brak poprawy po leczeniu zachowawczym i duży dyskomfort pacjentki. Do współcześnie stosowanych metod operacyjnych zalicza się plastykę pochwy z użyciem własnych tkanek pacjentki oraz zabiegi z użyciem specjalnych taśm i materiałów syntetycznych. W niektórych ośrodkach dostępne są także nowoczesne metody leczenia laparoskopowego – w tym promontofiksacja. Polega na przymocowaniu pochwy lub macicy do wzgórka kości krzyżowej za pomocą specjalnej taśmy lub siatki syntetycznej.

Czy fizjoterapia uroginekologiczna może cofnąć zmiany?

Fizjoterapia w początkowych stadiach choroby (I i II) może być niezwykle skuteczna. Dobrze dobrana może nie tylko zatrzymać postęp choroby, ale również cofnąć część zmian. Do stosowanych metod zalicza się terapię manualną, trening mięśni dna miednicy z biofeedbackiem i elektrostymulację.

Co ważne: samodzielny trening mięśni Kegla (czyli zaciskanie mięśni dna miednicy) bez kontroli specjalisty nierzadko robi więcej szkody niż pożytku, może pogłębiać napięcia i zaburzać prawidłową pracę mięśni.

Jak zapobiegać obniżeniu narządów rodnych w codziennym życiu?

Nie zawsze da się uniknąć obniżenia narządów rodnych, ale zmiana codziennych nawyków może znacznie zminimalizować ryzyko rozwinięcia się tego schorzenia. Oto kilka rzeczy, które można zrobić:

• przestrzeganie prawidłowych nawyków toaletowych – niewstrzymywanie parcia na stolec, a podczas wypróżniania używanie stołeczka pod nogi, który pomaga przyjąć naturalną pozycję do wypróżnienia;
• pamiętanie o ergonomii przy wykonywaniu codziennych czynności – dźwiganie zawsze z przysiadu i napiętymi mięśniami brzucha (nigdy ze zgiętego kręgosłupa), unikanie brzuszków podczas treningu i innych ćwiczeń zwiększających ciśnienie w jamie brzusznej, dbanie o prawidłowy oddech podczas wysiłku;
• kontrola wagi – każdy dodatkowy kilogram zwiększa nacisk na dno miednicy, a utrzymanie prawidłowego BMI to jedna z najskuteczniejszych metod profilaktyki.

Zobacz także: Infekcje intymne u kobiet – jakie są objawy i jak można je leczyć?

Obniżenie narządów rodnych nie jest czymś, co „po prostu trzeba zaakceptować” , to częsty problem zdrowotny, który można skutecznie leczyć. Odkładanie wizyty tylko utrwala dolegliwości i ogranicza możliwości terapii. Tymczasem wczesna konsultacja z ginekologiem i fizjoterapeutą uroginekologicznym pozwala szybko wdrożyć działania, które często są mało inwazyjne i bardzo skuteczne. Współczesna medycyna daje realne narzędzia do poprawy jakości życia – warto z nich korzystać, zamiast przyzwyczajać się do dyskomfortu.