Czynnik reumatoidalny (RF) – badanie

Badanie czynnika reumatoidalnego (RF) – najważniejsze informacje

Na czym polega badanie czynnika reumatoidalnego (RF)?

Czynnik reumatoidalny, oznaczany skrótem RF, to autoprzeciwciało, które może pojawiać się u części pacjentów z chorobami reumatycznymi, w tym szczególnie często u osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS). Badanie polega na oznaczeniu RF w surowicy krwi. Są to autoprzeciwciała skierowane przeciw fragmentowi Fc immunoglobuliny IgG, najczęściej w klasie IgM, rzadziej IgA lub IgG.

Dodatni wynik może występować również w innych chorobach, np. zespole Sjögrena, chorobach tkanki łącznej, przewlekłych stanach zapalnych lub infekcjach. Z tego powodu wyniki badania RF nie powinny być interpretowane samodzielnie.

W diagnostyce chorób reumatycznych wynik RF często zestawia się z objawami pacjenta oraz innymi badaniami, takimi jak przeciwciała anty-CCP, CRP, OB, ANA czy morfologia krwi.

Kiedy warto wykonać badanie RF?

Lekarz może zalecić badanie RF, gdy objawy występujące u pacjenta sugerują chorobę reumatyczną lub autoimmunologiczną.

Badanie może być rozważane m.in. w przypadku:

• przewlekłego bólu, obrzęku lub tkliwości stawów w obrębie rąk i nóg,
• porannej sztywności stawów, szczególnie jeśli utrzymuje się dłużej,
• podejrzenia reumatoidalnego zapalenia stawów,
• objawów sugerujących występowanie zespołu Sjögrena, takich jak suchość oczu (spojówek) i jamy ustnej,
• diagnostyki różnicowej chorób tkanki łącznej,
• przewlekłych stanów zapalnych niejasnego pochodzenia,
• potrzeby zestawienia wyników razem z innymi badaniami reumatologicznymi, np. anty-CCP, CRP lub OB.

Samo badanie RF nie wystarcza do rozpoznania RZS czy innej choroby reumatologicznej. O rozpoznaniu decyduje lekarz na podstawie pełnego obrazu klinicznego pacjenta i wyników badań dodatkowych.

Jak przygotować się do badania RF?

Do samego badania RF zwykle nie jest potrzebne specjalne przygotowanie. Warto jednak pamiętać o kilku praktycznych zasadach:

• jeśli wykonujesz wyłącznie badanie RF, zwykle nie musisz być na czczo, choć posiłek spożywany przed pobraniem nie powinien być obfity,
• jeśli tego samego dnia wykonujesz także inne badania krwi, sprawdź, czy dla poszczególnych elementów zestawu nie obowiązuje pobranie na czczo,
• przed pobraniem można zwykle pić wodę, o ile placówka lub lekarz nie zaleci inaczej,
• przed wejściem do gabinetu i pobraniem warto odpocząć przez kilka–kilkanaście minut,
• poinformuj personel lub lekarza o przyjmowanych lekach, chorobach przewlekłych, aktualnych infekcjach i ostatnio przebytych stanach zapalnych,
• nie odstawiaj samodzielnie leków przed badaniem — ewentualne zmiany w leczeniu powinien zalecić lekarz.

Jeśli badanie RF jest częścią szerszej diagnostyki, przygotowanie może zależeć od innych badań wykonywanych tego samego dnia.

Jak wygląda badanie RF?

Badanie RF wykonywane jest z próbki krwi żylnej. Pobranie najczęściej odbywa się z żyły w okolicy zgięcia łokciowego.

Przebieg badania wygląda zwykle tak:

1. Pacjent zgłasza się do wybranej placówki lub punktu pobrań.
2. Personel potwierdza dane pacjenta.
3. Pobierana jest próbka krwi żylnej.
4. Po pobraniu na miejsce wkłucia zakładany jest niewielki opatrunek.
5. Próbka trafia do laboratorium, gdzie oznaczany jest czynnik reumatoidalny.
6. Wynik zostaje udostępniony pacjentowi zgodnie z aktualnymi zasadami realizacji badania w LUX MED.

Po pobraniu krwi można zwykle wrócić do codziennych aktywności.

RF – norma i interpretacja wyniku

Zakres referencyjny RF może różnić się w zależności od laboratorium i metody oznaczenia. Z tego powodu wynik należy porównać z normą podaną na wyniku badania, a przede wszystkim omówić wynik z lekarzem.

Orientacyjnie za wynik ujemny często przyjmuje się stężenie poniżej ok. 14 IU/ml, choć granica zależy od metody i laboratorium. Znaczenie ma też wysokość wyniku – nieznaczne podwyższenie ma inną wagę niż wartości wielokrotnie przekraczające normę, a bardzo wysokie stężenia mogą wyjątkowo dawać wynik fałszywie ujemny (tzw. efekt haka).

Dodatni lub podwyższony RF może występować u części pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów, ale nie jest charakterystyczny wyłącznie dla tej choroby. Może pojawiać się także w innych chorobach autoimmunologicznych i reumatycznych, przewlekłych infekcjach, stanach zapalnych, a czasem również u osób bez objawów choroby reumatycznej.

Przykładowo dodatni RF stwierdza się u ok. 70–90% chorych na RZS, u 75–95% osób z zespołem Sjögrena i u ok. 50–60% pacjentów z mieszaną chorobą tkanki łącznej, rzadziej m.in. w toczniu rumieniowatym układowym, sarkoidozie, przewlekłych infekcjach czy niektórych nowotworach. Częstość dodatnich wyników rośnie z wiekiem, dlatego u części zdrowych osób starszych RF bywa obecny mimo braku choroby reumatycznej.

Podwyższony RF – co może oznaczać?

Podwyższony wynik czynnika reumatoidalnego może sugerować RZS, zwłaszcza jeśli u pacjenta występują objawy takie jak ból, obrzęk i poranna sztywność stawów. Jednak wynik dodatni może też pojawiać się m.in. w zespole Sjögrena, innych chorobach tkanki łącznej, przewlekłych infekcjach oraz u części zdrowych osób starszych.

Tym samym wynik należy interpretować w odniesieniu do objawów, wyników badania lekarskiego i innych badań, szczególnie takich jak anty-CCP, CRP czy OB.

Czy ujemny RF wyklucza reumatoidalne zapalenie stawów?

Nie. Ujemny wynik RF nie wyklucza reumatoidalnego zapalenia stawów. U części pacjentów choroba może mieć postać seronegatywną, czyli przebiegać bez obecności RF we krwi.

Jeśli mimo ujemnego wyniku RF u pacjenta występują objawy sugerujące występowanie RZS, lekarz może zalecić dalszą diagnostykę, np. oznaczenie przeciwciał anty-CCP, OB, CRP czy konsultację reumatologiczną lub lekarzem innej specjalizacji.

Co może wpływać na wynik RF?

Na wynik RF i jego interpretację mogą wpływać m.in.:

• wiek pacjenta,
• aktualne lub przewlekłe infekcje,
• choroby autoimmunologiczne,
• przewlekłe stany zapalne,
• choroby współistniejące,
• przyjmowane leki i aktualne leczenie.

Dlatego podczas konsultacji wyniku warto poinformować lekarza o objawach, chorobach przewlekłych, przyjmowanych lekach i ostatnich infekcjach. Na wynik mogą wpływać także niektóre leki, np. immunosupresyjne (jak metotreksat) czy metyldopa – o ewentualnym ich odstawieniu przed badaniem decyduje wyłącznie lekarz.

Jak wykonać badanie RF w LUX MED?

Badanie czynnika reumatoidalnego możesz wykonać w wybranych placówkach LUX MED. Aktualną dostępność, cenę oraz możliwe terminy sprawdzisz podczas rezerwacji online, telefonicznie lub w aktualnym cenniku LUX MED.

Przed wykonaniem badania warto sprawdzić:

• czy badanie RF jest dostępne w wybranej placówce,
• jaka jest aktualna cena badania,
• jaki jest przewidywany czas oczekiwania na wynik,
• czy w Twoim przypadku potrzebne jest skierowanie,
• czy oznaczenie RF ma zostać wykonane razem z innymi badaniami, np. anty-CCP, CRP lub OB,
• czy dla całego zestawu badań obowiązuje pobranie na czczo.

Wynik badania odbierzesz zgodnie z aktualnymi zasadami LUX MED. Wynik warto omówić z lekarzem, szczególnie jeśli występują dolegliwości wskazujące na możliwość występowania chorób autoimmunologicznych czy reumatologicznych.