Amylaza

Co to jest amylaza i dlaczego lekarz zleca to badanie?

Większość amylazy pochodzi z trzustki i ślinianek, dlatego jej wzrost nie jest swoisty wyłącznie dla chorób trzustki. Oznaczenie aktywności tego enzymu zleca się najczęściej przy podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki, ale rozważa również przy silnym bólu nadbrzusza, nudnościach, wymiotach, podejrzeniu kamicy żółciowej, niedrożności przewodu pokarmowego lub chorób ślinianek.

W praktyce enzymy trzustkowe są ważnym elementem diagnostyki, ale ich wynik nie stanowi diagnozy samej w sobie. Lekarz może interpretować wynik razem z objawami, badaniem fizykalnym oraz innymi badaniami laboratoryjnymi i obrazowymi. Podwyższona amylaza może mieć różne przyczyny, a nie każda z nich oznacza ciężką chorobę trzustki.

Rola enzymów trzustkowych w procesie trawienia

Trzustka produkuje enzymy potrzebne do trawienia białek, tłuszczów i węglowodanów. Amylaza uczestniczy w rozkładzie skrobi i glikogenu. W prawidłowych warunkach działa głównie w przewodzie pokarmowym, a do krwi przechodzi w niewielkich ilościach.

Gdy dochodzi do uszkodzenia komórek trzustki lub zaburzenia odpływu soku trzustkowego, aktywność amylazy w surowicy może wzrosnąć. Z tego powodu badanie enzymów trzustkowych może być pomocne w diagnostyce, ale nigdy nie powinno być interpretowane w oderwaniu od obrazu klinicznego.

Jak przygotować się do badania amylazy w surowicy?

Najlepiej wykonać badanie rano, będąc na czczo (minimum 8-12 godzin od ostatniego posiłku). Istotne jest również zgłoszenie lekarzowi stosowanych leków, ponieważ niektóre z nich (np. opioidy) mogą wpływać na aktywność amylazy.

Czy na badanie amylazy trzeba być na czczo?

Tak, badanie amylazy w surowicy najlepiej wykonać na czczo. Ostatni posiłek warto zjeść 8 do 12 godzin przed pobraniem krwi. Co najmniej od 24 do 48 godzin przed planowanym badaniem należy unikać alkoholu, a także ciężkostrawnego i bardzo obfitego jedzenia, ponieważ mogą one wpływać na poziom enzymów trzustkowych i utrudniać interpretację wyniku. Przed pobraniem krwi nie zaleca się też intensywnego wysiłku fizycznego.

Wyniki badania – jakie są normy amylazy w surowicy?

Norma amylazy zależy od metody oznaczenia i laboratorium, dlatego zawsze trzeba odnosić wynik do zakresu referencyjnego podanego na wydruku. W polskich źródłach najczęściej spotyka się orientacyjne zakresy referencyjne dla dorosłych około 25–125 U/l, a u osób starszych górna granica bywa nieco wyższa, np. do około 160 U/l.

Tabela – orientacyjne normy amylazy

Warto pamiętać, że dla amylazy w surowicy norma może się różnić między laboratoriami, więc sam wynik bez kontekstu bywa mylący i nie może być podstawą do diagnozy. Dlatego rezultat badania powinien być oceniany przez lekarza, najlepiej gastroenterologa, szczególnie jeśli istnieje podejrzenie choroby trzustki lub dróg żółciowych.

Co oznacza wysoka amylaza w wynikach badań?

Wysoka amylaza pojawia się na początku ostrego zapalenia trzustki. Jeśli jej poziom (albo lipazy) przekracza normę ponad 3 razy, to może wskazywać na wystąpienie choroby. Jednak dzisiaj to lipaza jest uważana za dokładniejszy wskaźnik problemów z trzustką. Podwyższona amylaza może też pojawiać się w:

• kamicy dróg żółciowych,
• niedrożności jelit,
• chorobach ślinianek,
• niewydolności nerek,
• po alkoholu.

Amylaza rośnie szybko, ale zwykle wraca do normy wcześniej niż lipaza. Dlatego pacjent z typowymi objawami może mieć już prawidłową amylazę, a nadal podwyższoną lipazę. To kolejny powód, dla którego interpretacja powinna należeć do lekarza.

W niektórych przypadkach badanie amylazy może zostać zlecone przez ginekologa. Wykonuje się je w szczególności u kobiet z podejrzeniem ciąży pozamacicznej (szczególnie w przypadku podejrzenia ciąży ektopowej z pęknięciem jajowodu) lub niektórych gruczolakoraków jajnika.

Kiedy amylaza jest za niska i czy to powód do niepokoju?

Niska aktywność amylazy jest rzadziej omawiana, ale również może mieć znaczenie kliniczne. Obniżony wynik może towarzyszyć takim stanom, jak:

• przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) – w zaawansowanym stadium dochodzi do zniszczenia komórek produkujących enzymy,
• mukowiscydoza – choroba genetyczna silnie zaburzająca pracę trzustki i innych gruczołów zewnątrzwydzielniczych,
• ciężkie uszkodzenia lub niewydolność wątroby – narząd ten odpowiada za metabolizm enzymów.

Niski wynik amylazy może też być efektem przyjmowania niektórych leków, np. preparatów wiążących wapń (cytryniany, szczawiany). Dlatego sam niski wynik nie daje pewnego rozpoznania i wymaga powiązania z objawami oraz innymi badaniami.

Badanie trzustki z krwi – czy wystarczy, by postawić diagnozę?

Nie. Badanie trzustki z krwi jest ważne, ale zwykle nie wystarcza do rozpoznania przyczyny problemu. Obecnie w podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki większą wartość diagnostyczną ma lipaza, ponieważ jest bardziej swoista dla trzustki i dłużej pozostaje podwyższona. Dodatkowo lekarz może zlecić morfologię, CRP, glukozę, próby wątrobowe oraz badania obrazowe, takie jak USG jamy brzusznej lub tomografia komputerowa. To gastroenterolog lub internista decyduje, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka i czy źródłem dolegliwości jest trzustka, drogi żółciowe, ślinianki czy inny narząd.

Ile kosztuje badanie amylazy?

Cena badania amylazy zależy od placówki i miasta. W placówkach LUX MED test ten można wykonać zarówno samodzielnie, jak i w ramach pakietu badań trzustkowych. Z aktualnym cennikiem można zapoznać się na Portalu Pacjenta lub telefonicznie.

Umów badanie amylazy w najbliższej placówce LUX MED. Aktualny cennik i dostępność badań znajdziesz online.