Lipidogram – kiedy warto wykonać badanie? Normy i interpretacja wyników

Choroby rozwijające się na tle miażdżycy stanowią bardzo duży problem współczesnej medycyny. Lipidogram pozwala określić stan naszej gospodarki lipidowej. Dodatkowo na podstawie jego wyników można określić ryzyko pojawienia się chorób układu sercowo-naczyniowego u zdrowych osób. Wszelkie nieprawidłowości w lipidogramie wymagają ustalenia przyczyny i wdrożenia odpowiedniego leczenia.

Czym jest lipidogram?

Lipidogram określa poziom najważniejszych parametrów gospodarki lipidowej, czyli poziom całkowitego cholesterolu, frakcji cholesterolu LDL, HDL i trójglicerydów we krwi. Badanie należy wykonać po przebywaniu co najmniej 12 godzin na czczo ze względu na wysokie wahania poziomu trójglicerydów w zależności od przyjmowanego pokarmu. Z tego powodu zaleca się, aby ostatni posiłek przyjąć do godziny 18.00 w dniu poprzedzającym badanie i przez kilka dni poprzedzających badanie stosować stałą standardową dietę.

Kiedy należy wykonać badanie?

Lipidogram wykonuje się w celu określenia ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego u danego pacjenta. Jest on cenny także w przypadku osób, które nie wykazują objawów klinicznych chorób układu krążenia. Nadmiar cholesterolu we krwi, w szczególności frakcji LDL o niskiej gęstości, jest powszechnie znanym czynnikiem sprzyjającym tworzeniu się blaszek miażdżycowych. Ich lokalizowanie się w ścianach tętnic może prowadzić do zaburzenia ukrwienia serca i innych narządów, a to z kolei do rozwoju chorób układu krążenia, takich jak choroba wieńcowa, zawał serca i udar mózgu.

Lipidogram należy wykonać po raz pierwszy około 20. roku życia w celu wczesnego wykrycia rodzinnych zaburzeń gospodarki lipidowej (dyslipidemii). Lipidogram powinien wykonać każdy mężczyzna w wieku 40 lat i każda kobieta w wieku powyżej 50 lat lub po menopauzie, zwłaszcza w przypadku obecności innych czynników ryzyka. Badanie to należy powtórzyć co 3–5 lat. Niezależnie od wieku lipidogram powinno się oznaczać w przypadku osób z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym czy niewydolnością nerek, a także obciążonych rodzinnie chorobami układu krążenia. Zaleca się także jego profilaktyczne wykonywanie co najmniej raz na 5 lat u osób powyżej 20. roku życia. Konieczne są również regularne kontrole poziomu cholesterolu i trójglicerydów u pacjentów ze stwierdzonymi wrodzonymi zaburzeniami poziomu lipidów we krwi, a także u ich zdrowych krewnych.

Parametry profilu lipidowego

W celu określenia profilu lipidowego danego pacjenta oznacza się stężenie cholesterolu całkowitego we krwi, a także jego frakcji LDL (lipoprotein o niskiej gęstości), HDL (lipoprotein o wysokiej gęstości) i poziom trójglicerydów.

Cholesterol całkowity

W prawidłowych warunkach poziom cholesterolu całkowitego powinien mieścić się w granicach 114–190 mg/dl lub 3,0–4,9 mmol/l. Kiedy stężenie cholesterolu przekracza normę, mówimy o hipercholesterolemii. Stan ten sprzyja rozwojowi miażdżycy i tym samym rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych. To właśnie ten parametr jest wykorzystywany w karcie SCORE do określenia ryzyka zgonu danego pacjenta z powodu chorób układu krążenia w ciągu następnych 10 lat. W przebiegu niektórych chorób może dojść także do obniżenia poziomu cholesterolu całkowitego. Dzieje się tak w zaawansowanych chorobach wątroby (w marskości czy w wirusowym zapaleniu wątroby) i w nadczynności tarczycy.

Cholesterol LDL

Lipoproteiny LDL transportują drogą krwionośną cholesterol z wątroby do pozostałych narządów. Ze względu na swoją małą gęstość mają zdolność do odkładania cholesterolu w śródbłonku naczyń, przez co bezpośrednio przyczyniają się do rozwoju blaszki miażdżycowej. Między innymi dlatego LDL nazywane jest „złym” cholesterolem.

Poziom cholesterolu LDL u osób z niskim ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych nie powinien przekraczać 115 mg/dl. W przypadku pacjentów z umiarkowanym i dużym ryzykiem incydentów ze strony układu krążenia wartości graniczne są niższe i wynoszą odpowiednio 100 mg/dl i 70 mg/dl.

Cholesterol HDL

Lipoproteiny HDL o dużej gęstości pełnią wiele istotnych funkcji w organizmie człowieka. Najważniejszą z nich jest oczyszczanie osocza krwi z wolnego cholesterolu, dzięki czemu mniej się go odkłada w ścianie naczyń. Jego stężenie u mężczyzn nie powinno spadać poniżej 40 mg/dl, natomiast u kobiet powinno być wyższe niż 50 mg/dl. Cholesterol HDL zmniejsza ryzyko rozwoju miażdżycy, dlatego potocznie nazywany jest on „dobrym” cholesterolem.

Trójglicerydy

Poziom trójglicerydów oznaczony na czczo powinien być niższy niż 150 mg/dl. Ich podwyższone stężenie może pojawić się u osób otyłych, w przebiegu cukrzycy typu 1 i 2, a także w niedoczynności tarczycy, niewydolności nerek i zespole nerczycowym.

Nieprawidłowy lipidogram – co robić?

Nieprawidłowości w wartościach parametrów oznaczanych w lipidogramie świadczą o występowaniu dyslipidemii, czyli nieprawidłowych stężeń lipidów i lipoprotein we krwi. Konieczne jest ustalenie przyczyny tego stanu i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Dyslipidemie zwiększają ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego i wymagają odpowiedniej terapii. Wszystkim pacjentom zaleca się zmianę stylu życia, to znaczy zwiększenie aktywności fizycznej i przejście na dietę ubogą w cholesterol i tłuszcze. W razie potrzeby można również wdrożyć leki obniżające cholesterol.