Prosty przepis na długowieczność? Badania genetyczne pokazują od czego zacząć

Gdzie jesteśmy jako Polska w wyścigu po długowieczność?

Wg danych GUS obecnie średnia długość życia w Polsce wynosi ok. 78,7 roku i jest o około 3 lata niższa od średniej dla całej Unii Europejskiej, która kształtuje się na poziomie 81,7 lat. Polska należy do czołówki krajów europejskich o największej różnicy w długości życia między kobietami a mężczyznami - kobiety żyją średnio o ponad 7 lat dłużej od mężczyzn (mężczyźni: średnia długość życia wynosi 74,9 roku, kobiety: średnia długość życia wynosi 82,3 roku).

W kontekście długowieczności coraz więcej mówi się nie tylko o samej długości życia, ale o jego jakości i samodzielnym funkcjonowaniu w zdrowiu przez długie lata. Tu również Polska wg danych OECD nie wypada najlepiej: oczekiwana długość życia w zdrowiu (liczba lat przeżytych w pełnym zdrowiu, bez ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu) w Polsce wynosi ok. 62,4 roku dla mężczyzn i 65,5 roku dla kobiet. W całej Unii Europejskiej wskaźniki te są znacząco wyższe – statystyczny mieszkaniec UE żyje w zdrowiu średnio o kilka lat dłużej (odpowiednio około 64-68 lat w zależności od kraju).

Jakie są przyczyny?

Jak podkreśla OECD, niższa długość życia w zdrowiu w Polsce wynika w dużej mierze z czynników behawioralnych (wysoki odsetek palaczy, nadmierne spożycie alkoholu, niska aktywność fizyczna) oraz z wyższego wskaźnika chorób możliwych do uniknięcia dzięki lepszej profilaktyce i opiece zdrowotnej. Dane międzynarodowego projektu badawczego Global Burden of Diseases, mierzącego lata utracone wskutek przedwczesnej śmierci i przeżyte w stanie niepełnosprawności, wskazują, że w Polsce najwięcej lat jakości i długości życia tracimy przede wszystkim w wyniku chorób cywilizacyjnych jak choroby układu krążenia albo z powodu nowotworów. Nasze życie skracają także infekcje dróg oddechowych, występujące szczególnie w wieku podeszłym. Najczęściej przyczyną ograniczenia jakości życia są zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego, cukrzyca i choroby nerek, zaburzenia psychiczne i neurologiczne. Większości tych chorób możemy zapobiec lub odsunąć moment zachorowania w czasie, stosując świadomą i dopasowaną do indywidualnych potrzeb profilaktykę zdrowotną.

Badania genetyczne narzędziem długowieczności

Wyniki sondażu przeprowadzonego przez SW Research zrealizowane na zlecenie Grupy LUX MED pokazują, że Polacy wciąż najczęściej kojarzą badania genetyczne z ustalaniem pokrewieństwa (69 proc. respondentów) lub wykrywaniem predyspozycji do poważnych chorób (64 proc.). Znacznie rzadziej są łączone z obszarami związanymi z naszymi predyspozycjami czy stylem życia. Analiza genów może pełnić także inną, ważną rolę: wspierać personalizowaną profilaktykę, pomagać w zmianie nawyków i ułatwiać podejmowanie decyzji, które zwiększają szansę na dłuższe życie w zdrowiu.

– DNA można porównać do szkicu, a nie do gotowego obrazu. Geny mówią nam o pewnych predyspozycjach. Duże znaczenie dla naszego zdrowia ma to, jak funkcjonujemy na co dzień. W ramach programu Moje Zdrowie Genetyczne analizowane są m.in. geny związane z mocą, siłą oraz wytrzymałością mięśni, skłonnością do urazów, reakcją organizmu na wysiłek fizyczny, ryzykiem wystąpienia zespołu metabolicznego, otyłości, metabolizmem tłuszczów wielonasyconych. Te informacje mogą przełożyć się na konkretne decyzje – podkreśla dr n. biol. Magdalena Kaliszewska, specjalistka w zakresie genetyki człowieka oraz diagnostyki chorób genetycznych, koordynatorka ds. rozwoju badań genetycznych w LUX MED.

Istnieje grupa genów, których warianty są związane z wyższym ryzykiem rozwoju pewnych chorób, ale  podjęcie działań zapobiegawczych np. regularne badania profilaktyczne czy zmiany szkodliwych nawyków, wspierają utrzymanie dobrego zdrowia.

– Genów nie zmienimy, ale możemy zmienić sposób, w jaki żyjemy na co dzień. Dlatego potrzebujemy nowego spojrzenia na profilaktykę – takiego, które nie koncentruje się wyłącznie na długości życia, czyli lifespan, ale przede wszystkim na healthspan, a więc czasie przeżytym w dobrym zdrowiu i sprawności. Badania genetyczne pomagają lepiej zrozumieć własne predyspozycje i skutecznie dobrać działania profilaktyczne do konkretnej osoby. Znając profil genetyczny pacjent, z pomocą profesjonalisty medycznego, możemy wprowadzić zmiany dotyczące odżywiania, aktywności fizycznej, snu i regeneracji, radzenia sobie ze stresem, unikania używek i jakości relacji społecznych – mówi Marek Solecki, profilaktyk i kierownik Działu Edukacji Zdrowotnej Grupy LUX MED.

Dłuższe życie to codzienne decyzje, nie jeden przełomowy wybór

Uniwersalne zalecenia zdrowotne nie zawsze działają tak samo u wszystkich. U jednej osoby większe znaczenie może mieć odpowiednio dobrana aktywność fizyczna, u innej – większa uważność na odżywianie. Dlatego w profilaktyce ważne jest podejście indywidualne, dopasowane do predyspozycji, potrzeb i możliwości konkretnego człowieka.

– Styl życia to suma codziennych wyborów, które mogą przybliżać nas do dłuższego, zdrowszego i bardziej satysfakcjonującego życia. W profilaktyce nie chodzi jednak o perfekcję ani radykalne zmiany z dnia na dzień, ale o takie działania, które jesteśmy w stanie łatwo wprowadzić i utrzymać. Im lepiej rozumiemy swoje potrzeby, tym łatwiej podejmować decyzje wspierające zdrowie – mówi Ewa Niewola, psycholożka, koordynatorka merytoryczna i wykładowczyni studiów podyplomowych „Styl życia i długowieczność w praktyce” Wyższej Szkoły Nauk Medycznych w Warszawie.

Długowieczność nie jest efektem jednego badania, jednej diety ani jednego programu treningowego. Jest wynikiem konsekwentnego dbania o zdrowie w wielu obszarach. Badania genetyczne są jednym z elementów tej układanki. Ich wartość polega na możliwości wdrożenia personalizowanej profilaktyki, poszerzeniu samoświadomości i wzmocnieniu poczucia sprawczości, co bezpośrednio ma wpływ na motywację do wprowadzenia zdrowych nawyków.

Więcej o Grupie LUX MED:

Grupa LUX MED jest liderem rynku prywatnych usług zdrowotnych w Polsce i częścią Bupa, która działa jako ubezpieczyciel i świadczeniodawca usług medycznych na całym świecie. Firma świadczy swoje usługi w Polsce od ponad 30 lat i zapewnia pełną opiekę: ambulatoryjną, szpitalną, diagnostyczną, rehabilitacyjną, stomatologiczną, psychologiczną i długoterminową dla ponad 3,7 mln pacjentów. Do ich dyspozycji jest ponad 300 ogólnodostępnych i przyzakładowych centrów medycznych, w tym 16 szpitali oraz ok. 3 000 poradni partnerskich. Grupa LUX MED zatrudnia prawie 29 000 osób, w tym ponad 12 000 lekarzy i 8 000 profesjonalistów medycznych innych zawodów, a w codziennej działalności, kieruje się zasadami zrównoważonego rozwoju, podejmując liczne inicjatywy z obszarów zaangażowania społecznego i środowiska. Grupa LUX MED jest Głównym Partnerem Medycznym Polskiego Komitetu Olimpijskiego i Głównym Partnerem Medycznym Polskiego Komitetu Paralimpijskiego.