Reumatolog to lekarz, który zajmuje się diagnozowaniem, leczeniem oraz profilaktyką w zakresie chorób zapalnych, zwyrodnień, autoimmunologicznych chorób stawów, kości i kręgosłupa oraz dolegliwości związanych z tkanką łączną. Często wiąże się reumatologa z leczeniem chorób reumatycznych u osób starszych. Reumatolog zajmuje się jednak pacjentami w różnym wieku, skupiając się przede wszystkim na nieurazowych chorobach układu ruchu oraz chorobach tkanki łącznej o podłożu autoimmunologicznym.
Czym zajmuje się reumatolog
Najważniejsze grupy chorób, którymi zajmuje się reumatolog to:
- choroby zapalne i autoimmunologiczne – należą do tej grupy wszystkie dolegliwości związane z układem odpornościowym, który błędnie postrzega własne tkanki i zaczyna z nimi walczyć (tu przede wszystkim mowa o stawach i narządach
- wewnętrznych);
- zwyrodnienia – dolegliwości związane z chrząstką stawową i ogólnie ze stawami;
- choroby metaboliczne układu kostnego – dolegliwości związane z gęstością i strukturą kości;
- choroby tkanek miękkich – obejmujące mięśnie, ścięgna, więzadła.
Jakie choroby leczy reumatolog
Reumatolog zajmuje się bardzo wieloma chorobami z wymienionego wyżej spektrum schorzeń. Do najczęściej pojawiających się należą:
- Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS),
- Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS),
- Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK),
- Łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS),
- Choroba zwyrodnieniowa stawów,
- Dna moczanowa (artretyzm),
- Osteoporoza i osteomalacja,
- Toczeń rumieniowaty układowy (SLE),
- Twardzina układowa,
- Polimialgia reumatyczna,
- Układowe zapalenia naczyń,
- Zespół Sjögrena.
Kiedy iść do reumatologa?
Do reumatologa powinni zgłosić się pacjenci z:
- bólem i obrzękiem stawów, które nie pojawiły się po urazie;
- sztywnością stawów – gdy po przebudzeniu pacjent ma problemy z poruszaniem się i zajmuje mu to więcej czasu niż przeciętnie (30–60 minut);
- ograniczeniami w ruchomości stawów i kręgosłupa;
- zaczerwienieniem i uczuciem gorąca w okolicy stawów;
- bólami mięśniowymi, które trwają od dłuższego czasu.
Objawy, z którymi należy udać się do reumatologa to zazwyczaj objawy, które nie pojawiły się po urazie czy kontuzji, ale trwają tygodniami. Mogą się nasilać albo pozostawać bez zmian, ale utrudniać codzienne funkcjonowanie. Często też objawom reumatycznym towarzyszy przewlekłe zmęczenie, stany podgorączkowe mimo braku infekcji, wysypki skórne czy utrata masy ciała.
Reumatolog a ortopeda
Zarówno reumatolog, jak i ortopeda zajmują się układem ruchu, dlatego pacjenci często mylą te dwie specjalizacje. Ortopeda zajmuje się jednak głównie urazami i kontuzjami. Leczy złamania, zwichnięcia, zerwane więzadła, podejmuje się też leczenia operacyjnego – jest chirurgiem.
Z kolei reumatolog jest lekarzem niezabiegowym. Zajmuje się chorobami trwającymi przewlekle, chorobami układowymi i zapalnymi. Ich leczenie to głównie farmakoterapia oraz fizjoterapia, na którą reumatolog może pacjenta skierować.
Najprościej mówiąc ortopeda zajmuje się głównie urazami mechanicznymi, ale leczy także skoliozę, płaskostopie, haluksy czy dysplazję bioder. Reumatolog zajmuje się schorzeniami, u których podstawy leżą procesy zachodzące wewnątrz organizmu, najczęściej są to choroby autoimmunologiczne lub metaboliczne.
Jakie badania może zlecić reumatolog
Proces diagnostyczny w reumatologii może być bardzo szeroki, ze względu na to, że wiele chorób daje podobne i niejednoznaczne objawy. Reumatolog zwykle opiera się na trzech filarach: wywiadzie oraz badaniu fizykalnym pacjenta, badaniach laboratoryjnych (z krwi i moczu) oraz badaniach obrazowych. Zazwyczaj te trzy obszary analizowane są razem, aby dać lekarzowi pełny przekrój.
1. Badania laboratoryjne, czyli tzw. profil reumatologiczny – są one konieczne, aby zbadać, jak organizm reaguje i czy wytwarza przeciwciała charakterystyczne dla stanu zapalnego, niszcząc swoje własne tkanki. Wśród badań laboratoryjnych najczęściej wykonuje się:
- OB (Odczyn Biernackiego) i CRP (Białko C–reaktywne) – aby sprawdzić wskaźniki stanu zapalnego w organizmie;
- Morfologię krwi z rozmazem – aby dowiedzieć się, jaki jest ogólny stan zdrowia pacjenta, zbadać, czy u pacjenta występuje niedokrwistość (charakterystyczna dla stanu zapalnego) bądź leukocytoza;
- Markery autoodporności: * RF, czyli czynnik reumatoidalny – jest to autoprzeciwciało, które bardzo często pojawia się przy reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS), ale może być też wynikiem innych chorób;
- Anty–CCP – precyzyjny test, który pozwala wykryć reumatoidalne zapalenie stawów na bardzo wczesnym etapie;
- ANA – przeciwciała przeciwjądrowe – ich obecność może wskazywać na choroby tkanki łącznej, np. na toczeń rumieniowaty;
- Kwas moczowy – podstawowe badanie do diagnozowania dny moczanowej;
- Badanie ogólne moczu – aby sprawdzić, czy choroba układowa nie atakuje również nerek;
- HLA–B27 – badanie genetyczne, które wykonuje się przy podejrzeniu spondyloartropatii.
2. Badania obrazowe
- USG stawów – jest jednym z najważniejszych badań u reumatologa i pozwala lekarzowi zobaczyć, czy występuje stan zapalny błony maziowej, jaka jest ilość płynu w stawie, jak wygląda chrząstka;
- RTG – badanie, którego zadaniem jest wykrycie uszkodzeń kości, zawężeń szczelin stawowych, narośli kostnych;
- MRI – bardzo czułe badanie, które jest w stanie zobrazować zmiany zapalne w tkankach i stawach na bardzo wczesnym etapie choroby;
- densytometria – badanie gęstości kości, stosowane w diagnozowaniu i leczeniu osteoporozy.
Aby pogłębić diagnostykę, lekarz może również wykonać nakłucie stawu i pobrać do badania płyn stawowy. Badanie takiego płynu pozwala jednoznacznie określić, czy pacjent cierpi np. na dnę moczanową, czy lekarz ma do czynienia ze stanem zapalnym stawu. Reumatolog przeprowadza także kapilaroskopię. Jest to badanie, w którym ogląda się w powiększeniu naczynia krwionośne pod pętlą paznokcia, pomocne przy diagnozowaniu takich schorzeń jak np. twardzina układowa u osób, którym sinieją bądź bledną palce pod wpływem zimna.
Jak przygotować się do wizyty u reumatologa
Jeśli pacjent posiada aktualne wyniki badań, na wizytę warto zabrać:
- morfologię, OB, CRP, poziom kwasu moczowego;
- badania obrazowe wraz z ich opisem (RTG, USG, MRI);
- listę przyjmowanych leków.
Ponieważ lekarz będzie przeprowadzał wywiad z pacjentem, warto też przygotować sobie odpowiedzi na pytania:
- o podobne dolegliwości i objawy w rodzinie;
- kiedy wystąpiły pierwsze symptomy choroby;
- kiedy się nasilają, a kiedy ustępują;
- czy jest coś, co przynosi pacjentowi ulgę;
- czy występuje sztywność stawów;
- czy pacjent zanotował nagłą utratę masy ciała;
- czy występują stany podgorączkowe.
Na wizytę warto wybrać wygodny strój, gdyż pacjent zostanie poproszony o rozebranie się do bielizny (aby mógł zrobić to szybko i czuł się komfortowo). Warto również zrezygnować z makijażu i malowania paznokci – lekarz ocenia również po objawach ze strony skóry i paznokci.
Jak wygląda wizyta u reumatologa
Reumatolog patrzy na objawy całościowo, dlatego wizyta u reumatologa będzie miała dość charakterystyczny przebieg. Na początku lekarz przeprowadza z pacjentem wywiad, podczas którego pyta o występowanie chorób w rodzinie, charakterystyczne objawy, lokalizację bólu, objawy towarzyszące, takie jak przemęczenie czy stan podgorączkowy, objawy skórne, np. wysypki.
Kolejnym etapem wizyty jest badanie fizykalne. Do tego badania pacjent zostanie poproszony o rozebranie się do bielizny, aby lekarz mógł dokładnie ocenić:
- stawy – czy są obrzęknięte, zaczerwienione, ciepłe;
- kręgosłup – wygięcia, zakres ruchów, występujące dolegliwości bólowe;
- skórę i paznokcie – łuszczenie się skóry, wysypki, owrzodzenia, zgrubienia itp.;
- oczy i jamę ustną – pod kątem wysuszenia czy przekrwień;
- węzły chłonne.
W niektórych gabinetach reumatologicznych lekarze dysponują aparatem do USG. Jeśli coś zaniepokoi lekarza podczas wizyty, może on od razu przystąpić do badania obrazowego i sprawdzić stan stawów.
Ostatnim etapem jest diagnoza i plan leczenia. Lekarz może zalecić dodatkowe badania zarówno laboratoryjne, jak i obrazowe i poszerzyć diagnostykę, może także skierować pacjenta do innych specjalistów: ortopedy czy fizjoterapeuty.
FAQ – najczęstsze pytania o wizytę u reumatologa
Kiedy warto umówić wizytę u reumatologa?
Warto zgłosić się do reumatologa, gdy pojawia się przewlekły ból stawów, obrzęk, sztywność poranna, ograniczenie ruchomości albo nawracające dolegliwości mięśni i kości. Takie objawy mogą wymagać specjalistycznej diagnostyki.
Czy do reumatologa potrzebne jest skierowanie?
Na NFZ tak – reumatolog nie należy do grupy specjalistów, do których można zgłosić się bez skierowania. Bez skierowania można natomiast iść prywatnie. Wyjątki od obowiązku skierowania dotyczą tylko wybranych specjalistów i nie obejmują standardowo reumatologa.
Czy jedno skierowanie wystarcza na całe leczenie?
Na pierwszą wizytę u specjalisty potrzebne jest skierowanie, jeśli jest wymagane. Gdy specjalista obejmie pacjenta leczeniem w poradni, nie trzeba odnawiać skierowania przed każdą kolejną wizytą kontrolną.
Czy ból stawów zawsze oznacza chorobę reumatyczną?
Nie. Ból stawów może mieć różne przyczyny, dlatego konsultacja reumatologiczna służy właśnie temu, by ustalić, czy problem wynika z choroby zapalnej, zwyrodnieniowej czy z innego schorzenia.
Czy reumatolog leczy tylko osoby starsze?
Nie. Do reumatologa trafiają zarówno osoby starsze, jak i młodsze. Wiek nie jest tu najważniejszy – liczą się objawy.
Czy reumatolog może zalecić rehabilitację lub zmianę stylu życia?
Tak. Oprócz leków reumatolog może zalecić rehabilitację, ćwiczenia, kontrolę masy ciała, odpowiednią dietę i regularne kontrole. Leczenie chorób reumatologicznych często obejmuje kilka elementów jednocześnie.
