Pierwsza szczepionka przeciw HPV

Zakażenie genitalnymi typami ludzkiego wirusa brodawczaka (HPV, human papillomavirus) jest bardzo rozpowszechnione na świecie i należy do najczęstszych infekcji wirusowych przenoszonych drogą płciową. Przyjmuje się, że występuje ono przejściowo nawet do 50 proc. aktywnych seksualnie osób, chociaż u większości może pozostawać ono w fazie latentnej (utajonej) i nie wywoływać zmian chorobowych.

Do większości zakażeń genitalnymi typami HPV dochodzi w czasie kontaktów seksualnych, ale także nierzadko w wyniku transmisji wertykalnej (od matki do płodu) lub pielęgnacji dziecka przez osobę zakażoną. Wirusy HPV wywołują w okolicy narządów płciowych zarówno zmiany łagodne (np. brodawki płciowe, kłykciny kończyste), jak i zmiany przed- i nowotworowe (np. rak szyjki macicy).

Rak szyjki macicy jest na świecie drugim co do częstości nowotworem złośliwym u kobiet (500 000 przypadków rocznie), a ponieważ związany jest przyczynowo z onkogennymi typami HPV, przyjmuje się, że zastosowanie szczepionki profilaktycznej przeciw HPV mogłoby skutecznie zapobiegać powstawaniu tego nowotworu.

W Polsce odnotowuje się rocznie ponad 4000 przypadków raka szyjki macicy oraz prawie 2000 zgonów z powodu tego raka. Jest to związane m.in. z niedoskonałym systemem profilaktycznych badań cytologicznych (również małą zgłaszalnością kobiet na badania), za pomocą których możliwe jest wykrywanie wczesnych zmian przednowotworowych związanych z zakażeniem wirusem HPV.

Zmiany wywołane przez genitalne typy HPV
• typy ,,nieonkogenne'' (HPV6, 11 i inne):
- kłykciny kończyste (brodawki płciowe)
- brodawczaki krtani
- zmiany łagodne na szyjce macicy

• typy ,,onkogenne'' (HPV16, 18 i inne):
- zmiany przednowotworowe i rak szyki macicy
- raki okolicy narządów płciowych
- część raków głowy i szyi (jama ustna, krtań, przełyk)

Szczepionka przeciw HPV (rakowi szyjki macicy)

W październiku 2005 r. zaprezentowano przełomowe wyniki wieloośrodkowego badania nad skutecznością „poczwórnej" szczepionki przeciw HPV6/11/16/18. Badanie to zatytułowane FUTURE II, było próbą kliniczną i objęło dwie grupy kobiet w wieku 16-26 lat. Uczestniczki badania, w zależności od tego, do której grupy zostały przydzielone, otrzymały trzy dawki szczepionki GARDASIL (w Polsce będzie się ona nazywać SILGARD) lub placebo w schemacie: pierwsza dawka w pierwszym dniu, a następne odpowiednio w drugim i w szóstym miesiącu od pierwszego szczepienia.

Do badania, które przeprowadzono w 90-ciu ośrodkach w Brazylii, Kolumbii, Danii, Meksyku, Norwegii, Peru, Polsce, Singapurze, Szwecji, Wielkiej Brytanii i w stanach Zjednoczonych włączono 12 167 kobiet, z których 6082 otrzymało szczepionkę, a kolejne 6075 otrzymało placebo. Badanie FUTURE II miało za zadanie ocenić częstość występowania zmian przedrakowych szyjki macicy tzw. CIN 2 lub CIN 3 i nieinwazyjnych raków szyjki macicy, związanych z infekcją wirusem HPV typu 16/18, w tym AIS (adenocarcinoma in situ, wczesna postać raka). W analizowanej grupie szczepionka zapobiegła w 100 procentach zmianom przedrakowym i rakom związanym z infekcją wirusem HPV typu 16 i 18. Szczepionka chroniła także przed powstawaniem brodawek płciowych.

Dotychczasowe badania nad szczepionką przeciw genitalnym typom HPV wskazują na jej ogromną skuteczność dochodzącą do 100 proc. Przyjmuje się, że w przypadku globalnego zastosowania tego typu szczepionek, zapadalność na inwazyjnego raka szyjki macicy obniżyłaby się o ponad 90 proc., a liczba zgonów z powodu tego raka o około 95 proc. Ponadto szczepionki te mogą istotnie zmniejszyć występowanie innych zmian, zarówno łagodnych jak i złośliwych, wywołanych przez HPV w obrębie narządów płciowych jamy ustnej, krtani i przełyku. Szczepionka powinna być dostępna w Polsce pod koniec tego roku, ale jej stosowanie nie będzie zwalniać kobiet od wykonywania profilaktycznych badań cytologicznych!

prof. dr hab. n. med. Sławomir Majewski
Prezes Polskiego Towarzystwa Profilaktyki Zakażeń HPV;
członek międzynarodowego komitetu nadzorującego badanie FUTURE II nad szczepionką przeciw HPV