Medycyna pracy - zło konieczne czy przywilej?

'Każdy, kto posiada samochód wie, że od czasu do czasu trzeba oddać go do przeglądu. Robimy te przeglądy zwykle częściej niż wymaga tego prawo, ponieważ zdajemy sobie sprawę, że od sprawności samochodu zależy nasze życie. W przypadku medycyny pracy jest podobnie. Raz do roku powinno się robić podstawowe badania, a raz na kilka lat badania wynikające z przepisów kodeksu pracy' - mówi lek. med. Grażyna Śmiałkowska, specjalista medycyny pracy.

Pani doktor, co to jest medycyna pracy?

Medycyna pracy to dziedzina, która zajmuje się ochroną zdrowia pracowników przed wpływem szkodliwych czynników środowiska pracy. Celem medycyny pracy jest również całość opieki profilaktycznej, przede wszystkim poprzez badania profilaktyczne: wstępne, okresowe i kontrolne. Medycyna pracy obejmuje także orzecznictwo wynikające z przepisów kodeksu pracy.

Medycyna pracy to dziedzina wielodyscyplinarna, opierająca się na znajomości interny, patologii zawodowej, fizjologii pracy, higieny pracy, toksykologii, psychologii i ergonomii pracy. Badania medycyny pracy wykonują lekarze, pielęgniarki i psycholodzy; wszystkie te osoby muszą mieć dodatkowe uprawnienia, dodatkową wiedzę oraz kwalifikacje.

Od czego zależy, jakie badania wykonujemy danemu pracownikowi?

Badania profilaktyczne mają na celu wykluczenie przeciwwskazań do zatrudnienia pracownika w konkretnych warunkach pracy. Badania wstępne wykonywane są przed rozpoczęciem pracy, badania okresowe wynikają z terminu badania wyznaczonego przez lekarza medycyny pracy, a badania kontrolne wykonuje się pracownikowi, który przez dłużej niż 30 dni był niezdolny do pracy z powodu choroby.

Badania z zakresu medycyny pracy muszą być poprzedzone prawidłowym skierowaniem od pracodawcy, które oprócz danych firmy oraz danych pracownika musi zawierać nazwę stanowiska pracy oraz wykaz szkodliwych czynników występujących na danym stanowisku pracy (wraz z podaniem ich wartości). Lekarz opiera swoje wnioski na opisie stanowiska pracy i przepisach (ujętych w rozporządzeniu ministra zdrowia i opieki społecznej z 1996 roku, Dz. U. nr 69), podających zakres badań i ich częstotliwość. W przepisach podany jest obligatoryjny zakres badań do wykonania przy czynnikach szkodliwych występujących na danym stanowisku pracy.

Natrafiamy jednak na różnicę w ocenie tych badań. Lekarze i pracodawcy (a dla pracodawcy jest to obowiązek) widzą w nich korzyści, sami zaś zainteresowani nie uważają ich za przywilej i obawiają się ich, traktując je jak zło konieczne. Dlaczego tak się dzieje?

Zgodnie z przepisami kodeksu pracy badania medycyny pracy są zarówno przywilejem, jak i obowiązkiem pracownika. Pracodawca nie ma prawa zatrudnić pracownika bez ważnego zaświadczenia/orzeczenia o zdolności do pracy. Ludzie boją się na ogół badań (nie tylko medycyny pracy), ponieważ mogą one prowadzić do wykrycia chorób. Co równie ważne, pracownicy obawiają się, że wykryte choroby mogą utrudnić ich zatrudnienie lub dalszą pracę. W czasach, kiedy trudno jest o pracę, nie są to odosobnione przypadki. Często pracownicy pytają, czy dana choroba może utrudnić im pracę lub przyczynić się do ich zwolnienia, czy nie przyjęcia do pracy.

Moim zdaniem badania medycyny pracy są przywilejem pracownika, ponieważ wielokrotnie udaje się wykryć bardzo poważne choroby (np. gruźlicę, ziarnicę złośliwą). Przy badaniach okresowych, także przy badaniach wstępnych, wykrywane są również choroby cywilizacyjne: coraz częstsze u młodych osób nadciśnienie tętnicze, zaburzenia tolerancji glukozy (cukrzyca).

Organizm często nie wysyła nam jasnych sygnałów alarmowych lub wysyła sygnały sprzeczne, które są przez nas bagatelizowane. Ciężkie choroby bardzo często nie dają wyraźnych objawów. Kiedy te sygnały są już wyraźne, konieczne jest leczenie o wiele bardziej złożone i nie zawsze kończy się ono sukcesem. Badania medycyny pracy są niezmiernie ważne, ponieważ dają okazję do zweryfikowania stanu zdrowia.

LUX-MED opracował także programy profilaktyczne 'Zdrowy mężczyzna', 'Zdrowa kobieta' i 'Zdrowy manager' obejmujące szeroki zakres badań i konsultacji specjalistycznych. Zalecamy coroczne przeprowadzanie kompleksowego badania w ramach w/w programów.

W ostatnich latach toczy się wśród lekarzy medycyny pracy dyskusja na temat kierowania pacjentów na rtg klatki piersiowej. Kiedyś były to badanie obligatoryjne, potem przepisy się nieco zmieniły. Jak wygląda ta sytuacja obecnie?

To warunki pracy decydują o tym, czy pracownik powinien mieć wykonane badanie rtg klatki piersiowej. A warunki te są określone w przepisach kodeksu pracy, ale nie jest wyraźnie określona częstotliwość tych badań w innych przypadkach. Gdy Pacjent odczuwa dolegliwości, dla wyjaśnienia których badanie rtg jest niezbędne, należy je oczywiście wykonać. Rtg klatki piersiowej jest także wykonywany na podstawie wskazań lekarskich oraz osobom, które ukończyły 50 rok życia (szczególnie palącym) w ramach profilaktyki chorób nowotworowych układu oddechowego.

W LUX-MED zostało przyjęte, że wykonujemy rtg klatki piersiowej zawsze przy badaniach wstępnych. Dzięki takiemu podejściu udało się wykryć ciężkie choroby u wielu młodych ludzi.

Dziękuję za rozmowę.